W reklamie małej firmy obiecuj tylko to, co potrafisz wykazać jako standard, a nie wyjątek, bo w sporze cywilnym o wprowadzenie w błąd ciężar dowodu spoczywa na Tobie. Reklama wprowadzająca w błąd jest wobec konsumentów nieuczciwą praktyką rynkową, zakazaną ustawą o przeciwdziałaniu nieuczciwym praktykom rynkowym (t.j. Dz.U. z 2023 r. poz. 845, stan na 4 listopada 2026 r.), a wobec każdego klienta także czynem nieuczciwej konkurencji (art. 16 ust. 1 pkt 2 ustawy o zwalczaniu nieuczciwej konkurencji). Przy reklamie kierowanej do konsumentów o naruszeniu decyduje to, czy może ona skłonić przeciętnego konsumenta do decyzji, której inaczej by nie podjął.
Reklamę w małej firmie często pisze sam właściciel i sięga po słowa, które mają przyciągnąć klienta: „najlepszy w mieście”, „gwarancja efektu”, „pierwsza lekcja gratis”. Część takich haseł mieści się w dozwolonej przesadzie. Inne klient odczyta jako twierdzenie o faktach, a wtedy firma musi umieć je udowodnić.
Wyjaśniamy tu, czym jest działanie i zaniechanie wprowadzające w błąd, jak ocenić obietnicę skutku, „nr 1” i „gratis”, kto egzekwuje zakaz i jakich środków używa. O wyborze kanałów i budżetu przeczytasz w przewodniku reklama firmy w internecie, a ten tekst dotyczy treści samego komunikatu.
Czym jest reklama wprowadzająca w błąd
Reklama wprowadzająca w błąd to działanie albo zaniechanie przedsiębiorcy, które powoduje lub może powodować podjęcie przez przeciętnego konsumenta decyzji dotyczącej umowy, której inaczej by nie podjął (art. 5 ust. 1 i art. 6 ust. 1 ustawy o przeciwdziałaniu nieuczciwym praktykom rynkowym). Ustawa zalicza do praktyk rynkowych także reklamę i marketing (art. 2 pkt 4). Stosowanie nieuczciwych praktyk jest zakazane (art. 3), a praktykę wprowadzającą w błąd ustawa wprost uznaje za nieuczciwą (art. 4 ust. 2).
Słowa „może powodować” obejmują także reklamę, która dopiero mogłaby skłonić klienta do takiej decyzji. Przy ocenie liczą się wszystkie elementy praktyki oraz okoliczności wprowadzenia produktu na rynek, w tym sposób jego prezentacji (art. 5 ust. 4), więc nagłówka nie ocenia się w oderwaniu od grafiki i dopisku pod nią.
Wprowadzenie w błąd może dotyczyć w szczególności (art. 5 ust. 3):
- istnienia produktu, jego rodzaju lub dostępności,
- cech produktu, na przykład pochodzenia, jakości, spodziewanych wyników zastosowania, wyników badań i uzyskanych nagród,
- obowiązków przedsiębiorcy, na przykład serwisu, procedury reklamacyjnej i dostawy,
- praw konsumenta, na przykład prawa do odstąpienia od umowy,
- ceny, sposobu jej obliczania lub istnienia szczególnej korzyści cenowej,
- samego przedsiębiorcy, na przykład jego kwalifikacji, statusu, członkostwa i wyróżnień.
Czy prawdziwe zdanie może wprowadzać w błąd?
Tak. Art. 5 ust. 2 ustawy wymienia obok rozpowszechniania nieprawdziwych informacji także „rozpowszechnianie prawdziwych informacji w sposób mogący wprowadzać w błąd” (pkt 2). Weźmy fikcyjny warsztat, który pisze „naprawiamy w 24 godziny”, bo tak było przy jednej drobnej usterce, a zwykle klient czeka kilka dni. Zdanie opisuje prawdziwe zdarzenie, ale czytelnik może je uznać za standard usługi.
Kiedy przemilczenie jest wprowadzeniem w błąd?
Przemilczenie wprowadza w błąd, gdy reklama pomija istotne informacje potrzebne przeciętnemu konsumentowi do decyzji i przez to może go skłonić do decyzji, której inaczej by nie podjął (art. 6 ust. 1). Ustawa wskazuje tu zatajenie lub nieprzekazanie istotnych informacji o produkcie „w sposób jasny, jednoznaczny lub we właściwym czasie” (art. 6 ust. 3 pkt 1) oraz nieujawnienie handlowego celu praktyki (art. 6 ust. 3 pkt 2).
Warunek ukryty pod gwiazdką może więc nie wystarczyć. Komisja Europejska w wytycznych do dyrektywy o nieuczciwych praktykach handlowych (2021/C 526/01, stan na 4 listopada 2026 r.) przytacza sprawę, w której sąd krajowy stwierdził, że osoby z wadą wzroku można także uznawać za przeciętnych konsumentów, a dołączanie informacji bardzo drobnym drukiem może być uznawane za wprowadzającą w błąd praktykę handlową. Wytyczne są wykładnią Komisji i nie wiążą polskiego urzędu ani sądu.
Gdy środek przekazu narzuca ograniczenia miejsca lub czasu, przy ocenie uwzględnia się te ograniczenia i to, co zrobiłeś, żeby udostępnić informacje inną drogą (art. 6 ust. 6). Baner może podać główne cechy produktu i odesłać do strony z tym, czego naprawdę nie dało się zmieścić. Trybunał Sprawiedliwości UE w sprawie C-122/10 Ving Sverige, przywołanej w wytycznych, uznał, że takie odesłanie może wystarczyć, „pod warunkiem że na stronie tej zawarte zostały istotne informacje na temat głównych cech produktu, ceny i innych postanowień umownych”.
Gdy reklama podaje cechy produktu i jego cenę, ustawa traktuje ją jako propozycję nabycia (art. 2 pkt 6). Za istotne uznaje wtedy w szczególności cechy produktu, nazwę i adres firmy, cenę z podatkami i opłatami za dostawę, uzgodnienia o płatności i wykonaniu oraz prawo odstąpienia od umowy, jeśli istnieje (art. 6 ust. 4).
Przeciętny konsument – kto ocenia Twoją reklamę
Punktem odniesienia jest przeciętny konsument, czyli konsument, „który jest dostatecznie dobrze poinformowany, uważny i ostrożny” (art. 2 pkt 8 ustawy o przeciwdziałaniu nieuczciwym praktykom rynkowym). Ocena uwzględnia czynniki społeczne, kulturowe i językowe. Gdy reklama trafia do grupy szczególnie podatnej na daną praktykę, na przykład ze względu na wiek lub niepełnosprawność, liczy się także przynależność do tej grupy. Hasło skierowane do seniorów może więc zostać ocenione inaczej niż to samo hasło w reklamie dla ogółu.
Według wytycznych Komisji Europejskiej test przeciętnego konsumenta nie jest testem statystycznym, a urzędy i sądy powinny móc ocenić praktykę samodzielnie, bez konieczności zlecania prac biegłym i badań opinii konsumentów.
„Decyzja dotycząca umowy” obejmuje decyzję o tym, czy, w jaki sposób i na jakich warunkach konsument kupi produkt, zapłaci za niego, zatrzyma go lub wykona uprawnienie umowne (art. 2 pkt 7). Trybunał Sprawiedliwości UE w sprawie C-281/12 Trento Sviluppo, przywołanej w wytycznych, uznał, że odpowiednik tego pojęcia w dyrektywie obejmuje również decyzje bezpośrednio związane z zakupem, w szczególności decyzję o wejściu do sklepu. Problemem może więc być także reklama, która tylko ściągnęła klienta do salonu, nawet jeśli klient ostatecznie nic nie kupił.
Obietnica skutku – czego trzeba móc dowieść
Obietnicę skutku wolno złożyć wtedy, gdy potrafisz ją wykazać, bo obowiązek dowodu w sporze o reklamę wynika z art. 13 ustawy o przeciwdziałaniu nieuczciwym praktykom rynkowym. Art. 5 ust. 3 pkt 2 tej ustawy tylko wskazuje, że wprowadzenie w błąd może dotyczyć „spodziewanych wyników zastosowania produktu”. Hasło o efekcie jest zatem twierdzeniem o cesze produktu, a nie samą zachętą.
Art. 13 obciąża przedsiębiorcę, któremu zarzuca się praktykę, obowiązkiem dowodu, że „nie stanowi nieuczciwej praktyki wprowadzającej w błąd”. W sporze z konkurentem obowiązuje art. 18a ustawy o zwalczaniu nieuczciwej konkurencji (t.j. Dz.U. z 2026 r. poz. 85, stan na 4 listopada 2026 r.), który obciąża osobę, której zarzuca się czyn, dowodem prawdziwości wypowiedzi zawartych w reklamie. Art. 13 znajduje się w rozdziale o odpowiedzialności cywilnej, dlatego nie przenosimy go wprost na postępowanie przed Prezesem UOKiK.
Twierdzenie, że produkt leczy choroby, zaburzenia lub wady rozwojowe, jeżeli jest to niezgodne z prawdą, jest nieuczciwe w każdych okolicznościach (art. 7 pkt 17 ustawy o przeciwdziałaniu nieuczciwym praktykom rynkowym).
Tabela pokazuje przykładowe hasła, to, jak może je odczytać klient, i co przygotować przed publikacją.
| Hasło | Jak może je odczytać klient | Co przygotować przed publikacją |
|---|---|---|
| „Gwarantujemy pierwsze miejsce w Google” | pewny wynik zależny wyłącznie od firmy | zmiana hasła, bo wynik zależy także od Google |
| „Oszczędzisz 30% na rachunkach” | wynik dla każdego klienta | pomiary z realizacji i założenia podane obok liczby |
| „Efekt już po pierwszej wizycie” | typowy przebieg usługi | dane z własnych zleceń, a jeśli efekt zdarza się rzadziej, zmiana hasła |
| „Zwrot pieniędzy, jeśli nie zadziała” | zwrot bez dodatkowych warunków | procedura zwrotu i warunki podane jasno przed zakupem |
Bezpieczniejszą formą jest opis tego, co robisz i w jakim zakresie, bo opis usługi nie obiecuje wyniku, na który wpływa także klient. O pisaniu konkretnie i bez przesady przeczytasz w tekście o copywritingu dla małej firmy.
„Najlepszy” i „nr 1” – przesada czy twierdzenie o fakcie
Słów „najlepszy” i „nr 1” ustawa o przeciwdziałaniu nieuczciwym praktykom rynkowym wprost nie zakazuje, ale katalog form wprowadzania w błąd jest otwarty („w szczególności”), ocenia się cały przekaz, a miernikiem jest przeciętny konsument. Dyrektywa 2005/29/WE, którą polska ustawa wdraża, w art. 5 ust. 3 opisuje ocenę praktyk kierowanych do grup szczególnie podatnych i zastrzega, że pozostaje ona „bez uszczerbku dla powszechnej i zgodnej z prawem praktyki reklamowej polegającej na wygłaszaniu przesadzonych twierdzeń lub twierdzeń, których nie należy rozumieć dosłownie”. Polska ustawa nie powtarza tego zdania. Według przypisu 138 wytycznych Komisji Europejskiej wyolbrzymienie „jest subiektywnym lub przesadzonym twierdzeniem na temat charakterystyki danego produktu, którego nie należy przyjmować dosłownie”.
Z drugiej strony art. 5 ust. 3 ustawy o przeciwdziałaniu nieuczciwym praktykom rynkowym obejmuje nagrody i wyróżnienia produktu (pkt 2) oraz nagrody i wyróżnienia przedsiębiorcy (pkt 6). Art. 14 ustawy o zwalczaniu nieuczciwej konkurencji uznaje za czyn nieuczciwej konkurencji rozpowszechnianie nieprawdziwych lub wprowadzających w błąd wiadomości o swoim przedsiębiorstwie w celu przysporzenia korzyści (ust. 1), w tym posługiwanie się „nierzetelnymi informacjami o wyróżnieniach lub oznaczeniach produktów lub usług” (ust. 3 pkt 4). Żaden z tych przepisów nie podaje listy dozwolonych haseł, więc poniższe rozróżnienie jest naszą praktyczną wskazówką, a nie brzmieniem ustawy.
- „Najlepsza kawa na Psim Polu” brzmi jak opinia sprzedawcy i trudno ją zmierzyć.
- „Nr 1 wśród warsztatów we Wrocławiu”, „najtańszy serwis w regionie” i „zwycięzca rankingu” sugerują pomiar, który ktoś mógłby sprawdzić.
Oba zestawy haseł są przykładowe. Przy haśle z drugiej grupy podaj kryterium, źródło i datę, a jeśli ich nie masz, zastąp hasło konkretem z własnej działalności.
Posługiwanie się certyfikatem, znakiem jakości lub równorzędnym oznaczeniem bez uprawnienia jest nieuczciwe w każdych okolicznościach (art. 7 pkt 2 ustawy o przeciwdziałaniu nieuczciwym praktykom rynkowym).
Czy można porównać się z konkurentem?
Można, ale reklama porównawcza ma własne warunki. Ustawa o nieuczciwych praktykach wymienia ją wśród działań mogących wprowadzać w błąd (art. 5 ust. 2 pkt 3). Art. 16 ust. 3 ustawy o zwalczaniu nieuczciwej konkurencji uznaje za porównawczą reklamę, która bezpośrednio lub pośrednio umożliwia rozpoznanie konkurenta albo jego oferty. Przepis wymienia osiem przesłanek, które taka reklama musi spełnić łącznie, a pierwsza wymaga, żeby nie była to reklama wprowadzająca w błąd.
„Gratis”, „darmowy”, „bezpłatny” – kiedy to słowo jest prawdziwe
Produkt wolno przedstawić jako „gratis”, „darmowy”, „bezpłatny” lub w podobny sposób, na przykład „0 zł”, tylko wtedy, gdy klient nie musi płacić żadnej należności poza bezpośrednimi kosztami odpowiedzi na reklamę, odbioru lub dostarczenia produktu (art. 7 pkt 20 ustawy o przeciwdziałaniu nieuczciwym praktykom rynkowym). Naruszenie tego warunku należy do praktyk nieuczciwych w każdych okolicznościach.
Wytyczne Komisji Europejskiej doprecyzowują, że firma nie powinna pobierać opłat za pakowanie, przeładunek ani obsługę produktu oferowanego jako bezpłatny. Rzeczywisty koszt dostawy mieści się w wyjątku, ale klient powinien znać go z materiałów reklamowych.
Ofertę „kup jeden, drugi dostaniesz bezpłatnie” Komisja dopuszcza pod trzema warunkami:
- klient wie, że musi pokryć wszystkie koszty,
- jakość ani skład płatnej części się nie pogarsza,
- cena płatnej części nie rośnie, żeby odzyskać koszt „darmowego” dodatku.
Firma musi też umieć wykazać, że darmowy produkt jest rzeczywiście odrębny od części płatnej albo dodatkowy, że klient zna samodzielną cenę części płatnej i że ta cena jest taka sama bez względu na to, czy oferta obejmuje dodatek. To wykładnia Komisji, a nie brzmienie ustawy.
W wytycznych opisano kampanię, w której przedsiębiorca oferował dwie opony bezpłatnie przy zakupie dwóch nowych, a cena za dwie opony była dwa razy wyższa niż wcześniej stosowana. Organ krajowy orzekł, że taka promocja jest zakazana. Komisja dodaje, że elementu pakietu nie należy nazywać bezpłatnym, jeśli jego koszt jest wliczony w cenę pakietu. O podawaniu samej ceny i informowaniu o jej spadku przeczytasz w tekście o obniżce ceny i promocji.
Art. 17a ustawy o zwalczaniu nieuczciwej konkurencji uznaje za czyn nieuczciwej konkurencji sprzedaż konsumentom połączoną z nieodpłatną premią w postaci towarów lub usług odmiennych od sprzedawanych. Wyjątek obejmuje premie o niewielkiej wartości, próbki towaru oraz wygrane w loteriach promocyjnych lub konkursach, których wynik nie zależy od przypadku. Ustawa nie podaje kwoty „niewielkiej wartości”, więc przy droższym prezencie liczy się ocena konkretnej sytuacji.
Praktyki zakazane w każdych okolicznościach
Art. 7 ustawy o przeciwdziałaniu nieuczciwym praktykom rynkowym wymienia w 27 punktach praktyki wprowadzające w błąd, które są nieuczciwymi praktykami rynkowymi w każdych okolicznościach. Dla małej firmy szczególnie ważne są te:
- reklama przynęta, czyli propozycja zakupu po określonej cenie bez ujawnienia, że firma może mieć uzasadnione podstawy, aby sądzić, że nie dostarczy produktu po tej cenie, przez uzasadniony okres i w uzasadnionych ilościach (pkt 5),
- nieprawdziwe twierdzenie, że produkt będzie dostępny tylko przez bardzo ograniczony czas, jeśli ma wymusić natychmiastową decyzję (pkt 7),
- prezentowanie uprawnień przysługujących z mocy prawa jako cechy wyróżniającej ofertę (pkt 10), na przykład wymyślone hasło „tylko u nas złożysz reklamację”,
- nieprawdziwe twierdzenie, że firma wkrótce zakończy działalność lub zmieni miejsce jej wykonywania (pkt 15),
- ogłoszenie konkursu lub promocji z nagrodami, a następnie nieprzyznanie opisanych nagród lub ich ekwiwalentu (pkt 19).
Zasady organizacji akcji z nagrodami znajdziesz w tekście o konkursie w mediach społecznościowych. Nieprawdziwe opinie (pkt 26) omawiamy w tekście o opiniach w Google, a ukrytą reklamę w tekście o współpracy z influencerem. Nie zajmujemy się tu twierdzeniami ekologicznymi ani branżami z własnymi przepisami o reklamie.
Kto egzekwuje zakaz i jakimi środkami
Kara za nieuczciwe praktyki rynkowe zależy od tego, kto występuje przeciwko firmie. Prezes UOKiK może nałożyć karę do 10% obrotu, konsument i konkurent dochodzą roszczeń, a za czyn nieuczciwej konkurencji w zakresie reklamy grozi także areszt albo grzywna. Tabela zbiera te drogi według ustaw w brzmieniu na 4 listopada 2026 r.
| Kto | Kiedy działa | Środek | Przepis |
|---|---|---|---|
| Prezes UOKiK | praktyka godzi w zbiorowe interesy konsumentów | decyzja nakazująca zaniechanie, środki usunięcia skutków, publikacja decyzji, kara pieniężna | art. 24, 26, 106 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów |
| Konsument | jego interes został zagrożony lub naruszony | zaniechanie, usunięcie skutków, oświadczenie, obniżenie ceny, naprawienie szkody, suma na cel społeczny | art. 12 ust. 1 ustawy o nieuczciwych praktykach |
| Rzecznik Praw Obywatelskich, Rzecznik Finansowy, organizacja konsumencka, powiatowy (miejski) rzecznik konsumentów | doszło do nieuczciwej praktyki rynkowej | zaniechanie, oświadczenie, suma na cel społeczny | art. 12 ust. 2 ustawy o nieuczciwych praktykach |
| Konkurent lub inny przedsiębiorca | czyn nieuczciwej konkurencji zagroził jego interesowi lub go naruszył | zaniechanie, usunięcie skutków, oświadczenie, naprawienie szkody, wydanie korzyści, suma na cel społeczny | art. 18 ust. 1 ustawy o zwalczaniu nieuczciwej konkurencji |
| Krajowa lub regionalna organizacja chroniąca interesy przedsiębiorców | doszło do czynu nieuczciwej konkurencji poza wyjątkami z art. 19 ust. 2 | zaniechanie, usunięcie skutków, oświadczenie, suma na cel społeczny | art. 19 ust. 1 ustawy o zwalczaniu nieuczciwej konkurencji |
Co może Prezes UOKiK?
Prezes UOKiK wkracza, gdy praktyka narusza zbiorowe interesy konsumentów. Art. 24 ust. 2 pkt 3 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów (t.j. Dz.U. z 2025 r. poz. 1714, stan na 4 listopada 2026 r.) zalicza do takich zachowań nieuczciwe praktyki rynkowe i czyny nieuczciwej konkurencji. Suma indywidualnych interesów konsumentów nie jest interesem zbiorowym (art. 24 ust. 3), więc pojedynczy spór z klientem sam nie otwiera tej drogi, ale zawiadomienie jednej osoby może dotyczyć reklamy kierowanej do wielu odbiorców. Zawiadomienie może zgłosić każdy, na piśmie (art. 100 ust. 1).
W decyzji Prezes nakazuje zaniechanie praktyki (art. 26 ust. 1). Może też zobowiązać firmę do oświadczenia o określonej treści i formie (art. 26 ust. 2) oraz nakazać publikację decyzji na jej koszt (art. 26 ust. 3).
Jakie są progi kary pieniężnej?
Progi kary pieniężnej wyglądają tak:
- do 10% obrotu z roku poprzedzającego rok nałożenia kary, także przy naruszeniu nieumyślnym (art. 106 ust. 1 pkt 4),
- przy braku obrotu albo obrocie do równowartości 100 000 euro urząd uwzględnia średni obrót z trzech lat poprzedzających (art. 106 ust. 5),
- do równowartości 10 000 euro, gdy w tych trzech latach obrotu nie było albo nie przekracza on równowartości 100 000 euro (art. 106 ust. 6),
- do równowartości 2 000 000 euro, gdy obrotu nie da się ustalić z powodu braku danych finansowych (art. 106 ust. 8),
- do 2 000 000 zł dla osoby zarządzającej, która umyślnie dopuściła do naruszenia (art. 106b ust. 1), a w podmiotach rynku finansowego do 5 000 000 zł (art. 106b ust. 2).
Karę dla osoby zarządzającej można nałożyć wyłącznie w decyzji karzącej także firmę (art. 106b ust. 3). Osobą zarządzającą jest kierujący przedsiębiorstwem, w szczególności osoba pełniąca funkcję kierowniczą lub wchodząca w skład organu zarządzającego przedsiębiorcy (art. 4 pkt 3a). Osobie pełniącej taką funkcję lub zasiadającej w takim organie, która umyślnie albo nieumyślnie nie wykonała decyzji, grozi kara do pięćdziesięciokrotności przeciętnego wynagrodzenia (art. 108 ust. 1 pkt 1), czyli przeciętnego miesięcznego wynagrodzenia w sektorze przedsiębiorstw (art. 4 pkt 16). Za nieudzielenie żądanych informacji albo podanie nieprawdziwych lub wprowadzających w błąd informacji grozi firmie dodatkowo kara do 3% obrotu (art. 106 ust. 2 pkt 2), a za opóźnienie w wykonaniu decyzji okresowa kara do 5% średniego dziennego obrotu za każdy dzień (art. 107 ust. 1 pkt 1). Podane wartości są górnymi granicami, a nie stawkami.
Czego może żądać konsument?
Konsument może żądać zaniechania praktyki, usunięcia jej skutków, oświadczenia, obniżenia ceny, naprawienia szkody i zasądzenia sumy pieniężnej na cel społeczny (art. 12 ust. 1 ustawy o przeciwdziałaniu nieuczciwym praktykom rynkowym). Naprawienie szkody obejmuje w szczególności żądanie unieważnienia umowy z obowiązkiem wzajemnego zwrotu świadczeń oraz zwrotu przez przedsiębiorcę kosztów nabycia produktu (art. 12 ust. 1 pkt 4). Roszczenia o zaniechanie, usunięcie skutków, oświadczenie i sumę na cel społeczny przedawniają się po trzech latach, a bieg rozpoczyna się oddzielnie co do każdego naruszenia (art. 14).
Czego może żądać konkurent?
Konkurent może żądać zaniechania niedozwolonych działań, usunięcia ich skutków, oświadczenia, naprawienia szkody, wydania bezpodstawnie uzyskanych korzyści i zasądzenia sumy pieniężnej na cel społeczny (art. 18 ust. 1 ustawy o zwalczaniu nieuczciwej konkurencji). Wśród czynów nieuczciwej konkurencji w zakresie reklamy ta ustawa wymienia: „reklama wprowadzająca klienta w błąd i mogąca przez to wpłynąć na jego decyzję co do nabycia towaru lub usługi” (art. 16 ust. 1 pkt 2). Przepis mówi o kliencie, więc obejmuje także reklamę kierowaną do firm, której nie dotyczy ustawa o nieuczciwych praktykach, chroniąca konsumentów (art. 4 ust. 1).
Sąd może orzec także o materiałach reklamowych, w szczególności o ich zniszczeniu (art. 18 ust. 2). Roszczenie o sumę na cel społeczny wymaga zawinionego czynu (art. 18 ust. 1 pkt 6). Roszczenia przedawniają się po trzech latach (art. 20 ust. 1), a dla roszczenia o naprawienie szkody ustawa odsyła do art. 442¹ Kodeksu cywilnego (art. 20 ust. 2). Odpowiedzialność nie kończy się na zleceniodawcy, bo czynu z art. 16 dopuszcza się również agencja reklamowa albo inny przedsiębiorca, który reklamę opracował (art. 17).
Czy za reklamę grozi grzywna?
Za czyn nieuczciwej konkurencji w zakresie reklamy lub sprzedaży z premią, o której mowa w art. 17a, ustawa przewiduje karę aresztu albo grzywny (art. 25 ust. 2 ustawy o zwalczaniu nieuczciwej konkurencji). Areszt trwa od 5 do 30 dni (art. 19 Kodeksu wykroczeń, t.j. Dz.U. z 2026 r. poz. 1372, stan na 4 listopada 2026 r.), a grzywna wynosi od 20 do 5000 zł, chyba że ustawa stanowi inaczej (art. 24 § 1 tego kodeksu). Tej samej karze podlega wprowadzanie klientów w błąd przez oznaczenie towaru lub usługi albo brak wymaganego oznaczenia, a także nieinformowanie o ryzyku, jeśli naraża ich to na szkodę (art. 25 ust. 1). Tak samo karane jest rozpowszechnianie nieprawdziwych lub wprowadzających w błąd wiadomości o przedsiębiorstwie w celu szkodzenia przedsiębiorcy (art. 26 ust. 1) oraz o własnym przedsiębiorstwie w celu przysporzenia korzyści (art. 26 ust. 2). Ściganie wykroczeń następuje na żądanie pokrzywdzonego (art. 27 ust. 1), a przy art. 25 także na żądanie organizacji przedsiębiorców z art. 19 ust. 1 (art. 27 ust. 2).
Przepisy karne ustawy o nieuczciwych praktykach mają węższy zakres. Grzywna z art. 15 dotyczy agresywnej praktyki rynkowej, a kary pozbawienia wolności z art. 16 systemu konsorcyjnego. Same działania wprowadzające w błąd nie są w tych dwóch artykułach wymienione.
Zmiany w przepisach – 6 listopada 2026 i 27 września 2027
Nowelizacja ustawy o nieuczciwych praktykach wejdzie w życie 27 września 2027 r. (art. 3 ustawy z 4 września 2026 r., Dz.U. z 2026 r. poz. 1353), więc do tego dnia obowiązuje brzmienie opisane wyżej. Dla reklamy małej firmy znaczenie będą mieć zwłaszcza nowe pozycje:
- reklamowanie korzyści nieistotnych, które nie wynikają z żadnej cechy produktu ani działalności firmy (nowy art. 5 ust. 2 pkt 7),
- nieprawdziwe twierdzenie o określonej trwałości towaru w normalnych warunkach użytkowania (nowy art. 7 pkt 30),
- prezentowanie towaru jako nadającego się do naprawy, gdy nie ma takiej właściwości (nowy art. 7 pkt 31).
Ta sama nowelizacja wprowadza definicję twierdzenia środowiskowego i nowe zakazy z nim związane.
Ustawa z 4 września 2026 r. (Dz.U. z 2026 r. poz. 1296), która weszła w życie 6 listopada 2026 r., dotyczy właściwości Prezesa UOKiK przy unijnym akcie o usługach cyfrowych i nie zmienia art. 24, 26 ani 106 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów (stan w bazie aktów prawnych Sejmu na 4 listopada 2026 r.).
Przykład – jak sprawdzić jedną reklamę przed publikacją
Przykład reklamy wprowadzającej w błąd najłatwiej rozłożyć na jednym ogłoszeniu. Firma i liczby są fikcyjne. Szkoła językowa z Wrocławia publikuje post o treści „Najlepsza szkoła we Wrocławiu. Certyfikat B2 gwarantowany w 3 miesiące. Pierwsza lekcja gratis”, a w regulaminie dolicza do pierwszej lekcji opłatę za materiały.
- „Najlepsza szkoła” może przejść jako przesada, jeśli brzmi jak opinia, ale przy braku kryterium nie da się jej wykazać, gdy ktoś potraktuje ją jako fakt.
- „Certyfikat B2 gwarantowany” obiecuje wynik, który zależy także od kursanta i od egzaminu, więc dotyczy go art. 5 ust. 3 pkt 2 ustawy o przeciwdziałaniu nieuczciwym praktykom rynkowym, a w sporze cywilnym to szkoła musiałaby wykazać, że hasło nie wprowadza w błąd.
- „Gratis” z opłatą za materiały trudno pogodzić z art. 7 pkt 20 tej ustawy, bo materiałów nie da się łatwo uznać za bezpośredni koszt odpowiedzi na reklamę, odbioru ani dostarczenia.
Ta ocena jest naszą wskazówką, a rozstrzyga urząd albo sąd. Po wykreśleniu z regulaminu opłaty za materiały poprawiona wersja może brzmieć tak: „Kurs angielskiego we Wrocławiu w grupach do 8 osób. Program przygotowuje do egzaminu B2, a wynik zależy też od Twojego poziomu startowego i pracy własnej. Pierwsza lekcja bez żadnych opłat i bez obowiązku zapisu”. Szkoła może obronić tę wersję, jeśli ma potwierdzenie limitu osób w grupie, program i regulamin bez opłaty. Jeśli opłata zostaje, trzeba usunąć „bez żadnych opłat” i podać jej kwotę.
Przed publikacją odpowiedz na te pytania:
- Czym wykażę każde twierdzenie o faktach, jeśli urząd, klient albo konkurent o to zapyta?
- Czy reklama podaje główne cechy i cenę, a strona, do której prowadzi, zawiera to, czego naprawdę nie dało się zmieścić?
- Czy przy „nr 1” i rankingu podaję kryterium, źródło i datę?
- Czy za „gratis” klient nie zapłaci nic poza bezpośrednimi kosztami?
- Czy mam uprawnienie do każdego certyfikatu i znaku jakości na grafice?
- Czy nie przedstawiam praw ustawowych klienta jako własnego bonusu?
Materiały potwierdzające hasła trzymaj przez cały czas emisji reklamy i co najmniej do końca trzeciego roku po roku jej zakończenia, bo po tym terminie Prezes UOKiK nie wszczyna postępowania (art. 105 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów). Przy roszczeniu o szkodę termin bywa dłuższy, bo art. 20 ust. 2 ustawy o zwalczaniu nieuczciwej konkurencji odsyła do art. 442¹ § 1 Kodeksu cywilnego (t.j. Dz.U. z 2026 r. poz. 795, stan na 4 listopada 2026 r.), który liczy trzy lata od dnia, w którym poszkodowany dowiedział się albo mógł się dowiedzieć o szkodzie i osobie obowiązanej do jej naprawienia, a najdłużej dziesięć lat od zdarzenia.
Najczęstsze pytania o reklamę wprowadzającą w błąd
Jaki jest przykład reklamy wprowadzającej w błąd?
Przykładem jest hasło „darmowa konsultacja”, gdy klient dowiaduje się na miejscu o obowiązkowej opłacie, której nie można uznać za koszt dojazdu ani dostarczenia. Przypadek jest fikcyjny, a regułę zawiera art. 7 pkt 20 ustawy o przeciwdziałaniu nieuczciwym praktykom rynkowym.
Czy hasło „najlepszy w mieście” jest zakazane?
Ustawa o przeciwdziałaniu nieuczciwym praktykom rynkowym wprost go nie zakazuje, ale ocenia się cały przekaz z perspektywy przeciętnego konsumenta. W sporze cywilnym to firma musi wykazać, że hasło nie wprowadza w błąd (art. 13 tej ustawy), a w sporze o czyn nieuczciwej konkurencji związany z wprowadzeniem w błąd, że jest prawdziwe (art. 18a ustawy o zwalczaniu nieuczciwej konkurencji).
Jaka jest kara za nieuczciwe praktyki rynkowe?
Przy naruszeniu zbiorowych interesów konsumentów Prezes UOKiK może nałożyć do 10% obrotu z poprzedniego roku, a firmie, której obrót z poprzedniego roku i średni obrót z trzech lat nie przekraczają równowartości 100 000 euro, do równowartości 10 000 euro. Odrębnie przysługują roszczenia konsumentom i konkurentom, a za reklamę stanowiącą czyn nieuczciwej konkurencji grozi także areszt albo grzywna.
Czy mogę napisać „gratis”, gdy klient płaci za dostawę?
Tak, jeśli płaci wyłącznie bezpośredni koszt dostarczenia, a reklama wyraźnie o nim informuje. Według wytycznych Komisji Europejskiej firma nie powinna wtedy doliczać „obsługi” ani „pakowania”.
Czy te przepisy dotyczą reklamy skierowanej do firm?
Ustawa o przeciwdziałaniu nieuczciwym praktykom rynkowym chroni konsumentów, czyli osoby fizyczne dokonujące z przedsiębiorcą czynności prawnej niezwiązanej bezpośrednio z ich działalnością gospodarczą lub zawodową (art. 2 pkt 2 tej ustawy i art. 22¹ Kodeksu cywilnego). Ustawa o zwalczaniu nieuczciwej konkurencji posługuje się pojęciem klienta, więc obejmuje reklamę kierowaną i do firm, i do konsumentów. Roszczeń na jej podstawie może dochodzić przedsiębiorca, którego interes został zagrożony lub naruszony.
Czy wycofanie reklamy zamyka sprawę w UOKiK?
Nie musi. Gdy firma zaprzestała praktyki, Prezes UOKiK wydaje decyzję uznającą ją za naruszającą zbiorowe interesy konsumentów i stwierdzającą zaniechanie (art. 27 ust. 2 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów), a udowodnić zaprzestanie musi przedsiębiorca (art. 27 ust. 3). Do tej decyzji stosuje się odpowiednio art. 26 ust. 2–4 o środkach usunięcia skutków, oświadczeniu i publikacji (art. 27 ust. 4). Kara z art. 106 ust. 1 pkt 4 nie jest wyłączona, a zaniechanie praktyki przed wszczęciem postępowania lub niezwłocznie po nim jest okolicznością łagodzącą (art. 111 ust. 3 pkt 2 w związku z pkt 1 lit. b). Postępowania nie wszczyna się, gdy od końca roku, w którym zaprzestano praktyki, minęły 3 lata (art. 105).
